-................... ........-.............. ................... ....

FYELLTARI

Petrit NIKA

Për katundin e tij koha ishte ndalur në vend njëherë e përgjithmonë; nëpër rrugë s'luanin më fëmijë të lumtur si dikur; shtëpitë qenë braktisur dhe kalbeshin në shi mes indiferencës së atyre pak fshatarëve të vetmuar që endeshin akoma, gjithnjë e më të rrallë, nëpër rrugët e gërryera prej ujit; arave të bukës u kishin mbirë driza e ulëza; gardhet e vjetër, të ndërtuara menjëherë pas privatizimit të tokave, qenë kalbur e shembur mënjanë, njëherë e përgjithmonë; kanalet ujitës qenë mbuluar nga gurët e nga dherat aq sa s'u kishte mbetur më kurrnji gjurmë, ndërsa nëpër rrugët e gjithë atij katundi, dikur të madh, s'i takoje gjithë ditën e ditës dy banorë bashkë, edhe ata pleq ose barinj, fjalëpakë e pesimistë që s'u qeshte nuri njëherë; - nën një tendë të kalbur dërrase gjendej akoma bilardoja e harruar në kujtimet e viteve të zhurmshëm, kur të rinjtë e lagjes së qendrës s'i ndaheshin ditë as natë, ndërsa gjithçka, gjithandej, lëngonte nën mërzinë  e braktisjes, e cila filloi ta pllakosi fshatin si pa u kuptuar, fill pas ikjes së fyelltarit tetëdhjetëvjeçar, atë të shtunë të parë të fillimvjeshtës së atij viti, kur atë e morën me vete të bijtë e vet duke e degdisur diku larg në një qytet të jugut, bashkë me fyellin që s'do t'i binte kurrë më dhe që pat kumbuar aq vjet nëpër pyje e zaje pasdrekeve përdëllyese të beharit, kur sapo kishte nxjerrë bagëtinë prej mrizi; atë fyell që kishte prekur aq shumë zemra, kur gjethja e pranverës hovte si e çartur brenda sytheve duke i shpërthyer ato me ngut, apo në vjeshtë kur një erë e lehtë, që vinte prej pale se ku përmes qetësisë së shenjtë, rrëzonte tri fletët e fundit nga degëza e panjës, të cilat gremiseshin ngadalë nëpër degë me një ankim të mekur dhe preheshin si yje tej mbi barin e tharë e mbi gurë, duke e lënë atë trung që i rriti të braktisur përgjithmonë; - për fyelltarin thoshin se nja dymbëdhjetë para se ta nisnin drejt jugut, s'pati më prehje as qetësi, ndërsa i riu që e pat njohur këtu e tetë vjet të shkuara, gjatë njërës prej eksplorimeve të tij të shumta prej adoleshenti të krisur siç ishte ai në atë kohë, duke ia njohur mirë shpirtin ëndërronjës, s'e pati të vështirë ta kuptojë tronditjen e madhe që e pat zënë atë të gjorë, ndaj kur pas tetë vjetësh u kthye përsëri në fshat dhe ia treguan të gjitha, ai i mori lehtë me mend krejt travajet e atij shpirti, madje edhe ato që të tjerët kishin dashur t'ia thoshin, por që s'kishin gjetur dot fjalët e duhura për t'ia treguar, sepse jo të gjitha është në gjendje t'i thotë njeriu gjatë një bisede si ajo për fyelltarin plak, i cili e mori më qafë krejt katundin me ikjen e tij; - fshatarët i kishin thënë të riut se qe e pamundur të përshkruheshin vuajtjet e asaj krijese të motnuar, gjatë gjithë atyre dymbëdhjetë ditëve, duke filluar që prej ditës kur njëri nga tre djemtë e tij, në një mëngjes herët, hapi derën e torishtës dhe nxori tufën e deleve e i priu drejt qytetit, ku ia shiti që të gjitha, mandej i riu tregonte që i kishin thënë se që nga ajo ditë, fyelltari, dikur i hapur e gazmor, u mbyll në vetvete i brengosur, njëherë e përgjithmonë; nuk foli më për shumë kohë me njeri, as nuk u largua nga shtëpia deri ditën kur e morën për krahësh si të ishte prej qelqi për ta futur në makinë; - rrinte në heshtje, thoshte, me orë të tëra pa lëvizur nga karrigia, duke dëgjuar përmes joneve të heshtjes oshëtimën e lumit që rridhte jo larg, nën këmbët e fshatit dhe e shtynte kohën duke ndërtuar nëpër vellon e mugët të odës gjithë trajtat e tij të kohëve të kaluara; kujtonte gurët e stërmëdhenj e të lëmuar gjatë qindra mijëra vjetësh, të cilët rrinin ende atje poshtë si të nemitur; shelgjet e rralla që përkuleshin gjithë druajtje vashërore nëpër zallin e vakët të mbrëmjes së korrikut, kur ai kalonte andej fatlum si s'kishte për të kaluar kurrë më; vërrinjtë me aromën e tyre të çuditshme prej uji e freskie të përjetshme; landat e lisave që përhidheshin drejt përpjetë me trungje të hirtë e të zhdërvjellët; bliret e panjat e reja përzier me lajthi, thana e mëlleza; ferrëbutat e urthet që rrëshqisnin butë e butë deri te ai ujë i pashtershëm; frashnjat me lulet e bardha erëmira në maj e qershor e më lart gështenjat e bredhat që i bënin miqësi njëri-tjetrit paqësisht, dhe ndërsa i ndërmendeshin në kujtesë të gjitha këto, e dinte ndërkaq që i kishte humbur njëherë e përgjithmonë, por megjithatë ndonjëherë i jepej t'i besonte pandehmës se kishte ende kohë për të bërë diçka;

- domethënë, mjaftonte të çelte pak derën dhe të bënte njëzet a tridhjetë minuta udhë më këmbë dhe të gjitha do t'i shfaqeshin parasysh prapë, sepse ato atje ishin si gjithmonë dhe as e kishin bërë mend të shkonin gjëkundi, me përjashtim të fletëve të ulzës e shtogut, të cilat më parë nga të gjithë drurët e tjerë kishin filluar të shfaqnin shenjat e lodhjes me ndoca gjethe të ndezura pak si për vjeshtë, por ai nuk e bëri një gjë të tillë, mbasi i ishte dorëzuar fatit përfundimisht, vetëm u lodh së qari në vetmi; këndoi pa zë këngët rinore të asaj dashurisë së harruar që e pat lidhur dikur dhe përgjithnjë me lumin dhe me njerëzit gjysmë të marrë të këtij katundi; qau me lotë derisa këta iu shteruan tradhëtisht; shkroi vjershat e fundit për pranverën që s'do t'i vinte më kurrë, për atë pranverë që ai e kishte njohur për tetëdhjetë vjet me radhë në atë fshat dhe që dinte ta kujtonte gjithmonë vetëm si pranverë, domethënë, gjethe që buisnin nga sythet me nxitim, lule që në mbrëmje s'kishin asgjë prej qenies së tyre, ndërsa në mëngjes agonin të bardha e të plota bashkë me dritën e ditës së re, e cila shpërndahej butësisht luginave të bleruara, duke përhapur aromën e paharruar të poezisë pemore; shkruajti vargje për lumin e këmborët, tingujt e të cilave llapashiteshin pambarimisht nëpër eterin e muzgut të mbrëmjes; për rininë që iku në vise të largëta e për pleqërinë që mbeti në vetmi, e helmatisur dhe e harruar bash si një monedhë e ndryshkur që s'i hyn më njeriut në punë, pastaj i mori ato copa letrash, i palosi me kujdes dhe i futi nëpër të çarat e mureve ngado nëpër shtëpi, sepse vërtet ai po ikte nga vendlindja e tij e dashur njëherë e përgjithherë, por ato s'duhej ta provonin peshën e rëndë të ndarjes me vendlindjen ku kishin jetuar prej aq motesh, - pastaj kur, natën, të tjerët flinin në shtretërit e ngrohtë, ai dilte ngadalë nëpër korridorin e errët, në oborr ku hëna rrinte gjithë seriozitet atje mbi degët e qershive, vështronte i përhumbur hijet ikanake rreth e përçark oborrit si zgjateshin e tëholloheshin me një merak të pakuptimtë;

çapitej lehtë nëpër vendet e njohura dhe në fund shkonte e ulej mbi barin e thinjur atje te një lirishtë, ku binte vetëm drita e hënës dhe asgjë tjetër e atje përsëri e fillonte duke dëgjuar me vëmendje të folurën murmuruese prej memeci që bënte lumi poshtë, nën kodrinën e ulët e nën majat e lisave plot gjurmë njerëzore e hënore, mandej humbiste nëpër labirinte kohësh të vdekura, ku sodiste plot merak gjithë ato ngjyra marramendëse figurinash të njohura e të panjohura, derisa e përmendte diku te ajo pjesa e fshatit përballë, matanë lumit, lehja e xhindosur e një qeni, e cila shuhej ngadalë me një ciatje të vajshme mortore; - atëherë fyelltari shikonte përrreth me dashuri, me një dashuri të madhe, e cila sa vinte e i rritej më shumë duke ia bymyer zemrën plot me mallëngjim dhe përsëri ia vinte veshin lumit;