|
Intervistë me Dr. Gëzim Alpion për
gazetën “Zëri” të Prishtinës.
Zëri: Z. Alpion, Ju nuk jeni emër i panjohur për
lexuesin kosovar, mirëpo
duke qenë intervista e parë me Ju për gazetën
tonë, e shoh të udhës t`Jua
bëjëpyetjen stereotipike: kush është Dr.
Gëzim Alpion?
Dr.Gëzim Alpion: Fillimisht, ju falenderoj per intervisten.
Une kam lindur
ne Peshkopi me 10 Tetor 1962. Jam shume krenar per Peshkopine
dhe Dibren.
Kam pasur nje femijeri shume te lumtur. Ne qoftese me kerkoni
tju jap nje
perkufizim te nocionit ‘atdhe’, ndoshta per mua
atdheu eshte ‘femijeria’.
Pas perfundimit te arsimit tetevjecar ne Peshkopi, studiova
ne Tirane ne
shkollen e mesme te gjuheve te huaja “Asim Vokshi”.
Pas perfundimit te
vitit te dyte ne Universitetitn e Tiranes ne vitin 1985 mu
akordua nje e
drejte studimi nga qeveria e Shqiperise dhe e Egjiptit per
te sudiuar
letersine angleze ne Universitetin e Kajros. Ne Kajro studiova
per BA dhe
MA ne letersine Anglo-Amerikane dhe Linguistike nga 1985-1993.
Ne vitin
1993 fillova studimet per MA dhe pas disa muajsh per PhD ne
Universitetin
e mirenjohur te Durhamit ne Angli. Punimin e doktorates rreth
imazhit te
artistit ne rine ne veprat e shkrimtarit anglez te fillimit
te shekullit
te njezete David Herbert Lawrence e paraqita ne vitin 1997.
Qe nga
perfundimi i studimeve per doktoraturen kam punuar ne Angli
si lektor i
letersise angleze dhe amerikane ne universitetet e Hudderesfield,
Sheffield Hallam, Newan College dhe ne kater vitet e fundit
ne
Universitetin e Birminghamit ku aktualisht jam lektor ne letersine
angleze, film dhe media si dhe punonjes shkencor ne studimet
kulturore.
Zëri: Dr. Alpion, Ju keni qenë ndër të
paktit ( të parët) që në vitet e
`80 keni qenë në kontakt me botën arabe, me
Egjiptin, ku shqiptarët kanë
lozur një rol vendimtar në modernizimin e tij. Sa
është ditur në botën
arabe dhe posaqërisht në Egjipt për Shqipërinë,
shqiptarët dhe sidomos për
Kosovën e trazuar që luftonte në ato vite për
mbijetesë kombëtare?
Dr. Gëzim Alpion: Egjipti ka luajtur nje rol te rendesishem
ne formimin
tim si intelektual dhe shkrimtar. Une e konsideroj vetem me
fat qe ne nje
moshe relativisht te re mu dha mundesia te jem ne ‘kontakt’
me nje nga
civilizimet me te lashta te njerezimit: Faraonizmin. Fakti
qe nje shqiptar
arriti ta zgjoje Egjiptin nga hibernizmi pas 18 shekujsh me
bente ta
ndjeja veten ne Egjipt si ne shtepine time. Muhamet Aliu dhe
dinastia
shqiptare, qe zgjati nga fillimi i shekullit te nentembedhjete
deri ne
vitin 1952 kur Mbreti Faruk u detyrua nga Oficeret e Lire
te largohet per
ne Itali, perbejne nje moment kyc ne historine moderne te
Egjiptit.
Kontributi i Muhamed Aliut cmohet ne Egjipt por kjo nuk do
te thote se
origjina e tij shiptare ka influencuar qeverite egjiptiane
qe nga viti
1952 te kene ndojnie qendrim prioroteti ndaj Shqiperise apo
shqiptareve.
Pas revolucionit te udhehequr nga Naseri, shqiptaret u bene
persona te
padeshiruar ne Egjipt. Gjate viteve te qendrimit tim ne Egjipt
une kam
takuar shume pak shqiptare te thyer ne moshe, disa nga te
cilet
ndodheshhin ne Egjipt ndoshta qe nga fundi i viteve 1930-te.
E theksoj,
keta individe nuk ishin pjese e ndonje komuniteti shqiptar
ne Egjipt sepse
ky komunitet pushoi se ekzistuari ne dekadat e pas revolucionit
egjiptian
te vitit 1952.
Nga ckuptova une gjate qendrimin tim ne Egjipt, njohurite
e Egjiptianeve
per kombin shqiptar ishin te cekta, interesimi i tyre ishte
dhe vazhdon te
diktohet me teper nga faktore fetare, dmth, nese jemi apo
jo muslimane apo
te krishtere.
Egjipti eshte nje vend me influence ne Lindjen e Mesme, sigurisht
jo sa ne
kohen e Muhamet Aliut, Naserit dhe Sadatit, por megjithate
eshte nje vend
te cilin ne nuk duhet ne asnje menyre ta nenveletesojme. Egjipti
ngelet
nje ure e mire per te bere shqiptaret dhe ceshtjen e Kosoves
te njohur ne
ate rajon te botes.
Zëri: Ju jo vetëm që jeni studiues i pasionuar
i letërsisë shqipe, arabe,
angleze, evropiane dhe amerikane por edhe krijues i mirefillte.
Ju ne dy
vitet e fundit keni botuar dy libra. Kur, ku dhe në cilën
gjuhë janë
shkruar dhe botuar këto libra? Përse bëhet
fjalë në veprat Tuaja? Ne qofte
se akademiku Alpion lindi ne Universitetin e Tiranes, te Kajros
dhe ne
fund ate te Durhamit, kur lindi shkrimptari Alpion?
Dr. Gëzim Alpion: Lindja e shkrimtarit eshte nje proces
i gjate dhe
ndoshta si cdo shkrimtar edhe une fillova te gjej vetveten
nepermjet
leximit te letersise. Letersia eshte nje mjet i patjetersueshem
per te
njohur vetveten ne planin individual dhe kombetar. Mua me
terheq gjithmone
letersia qe nuk i trajton problemet me dorashka. Letersia
duhet te
trondise lexuesin, ti tregoj atij dicka qe ndoshta e ka menduar
por nuk ka
pasur me pare mundesi per ta shikuar te shkruar.
Deri tani kam botuar dy libra ne gjuhen angleze. Ne vitin
2001 u botua ne
Angli tragjedia “Vouchers”ne te cilen shtjelloj
trajtimin e emigranteve
shqiptare ne Perendim, vecanerisht ne Mbreterine e Bashkuar.
Gjithashtu ne
kete veper ndalem ne tragjedine e Kosoves si dhe ne mungesen
e respektit
dhe te mirekuptimit qe ne shqiptaret shpesh shfaqim per njeri
tjetrin
sidomos kur vijme nga zona te ndryshme te trojeve shqiptare.
Ne librin e
dyte “Foreigner Complex: Essays and Fiction About Egypt”,
i cili u botua
ne Angli ne vitin 2002, une ndalem ne rendesine e kultures
faraonike per
civilizimin ne pergjithesi. Si ne tragjedine “Vouchers”
ashtu edhe ne
permbledhjen me ese dhe tregime “Foreigner Complex”
une trajtoj temen e
dinjitetin e njeriut. Distanca nga neperkembja e dinjitetit
njerzor ne
rrafshin personal ne neperkembjen e dinjitetit te komebeve
dhe
civilizimeve eshte shume e vogel. Lufterat dhe konfliketet,
si ne te
kaluaren edhe tani, vijne nga injoranca dhe neperkembja e
dinjitetit
njerzor
Zëri: Mendohet se Ismail Kadare është mjaft
prezent në botën anglosaksone.
Si vlerësohet ai nga kritika?
Dr. Gëzim Alpion: Letersia shqiptare duhet te njihet
ne Perendim por kjo
gje akoma nuk ka ndodhur. Ne Perendim, dhe vecanerisht ne
Mbreterine e
Bashkuar nuk njihet asnje poet, dramaturg apo romancier shqiptar.
Fakti se
disa romane dhe ndonje antologji me poezi shqipe jane te perkthyera
ne
gjuhen angleze nuk do te thote se ata njihen nga masa e lexuesve
apo e
kritikeve. Une e vleresoj punen e bere nga disa albanologe
perendimore qe
merren me perkthimin e poezise shqipe apo romanit shqiptar,
por nga c’kam
lexuar, keta perkthime nuk e percjellin te plote mesazhin
emocionalo-artistik te origjinalit. Kjo jo per faj te moszoterimit
te
gjuhes shqipe te perkthyesve perendimore sesa per faktin se
keta
perkthyese nuk jane artiste te fjales ne aspektin e krijimitarise
artistike. Ne qofte se letersia angleze gjeti ne Fan Nolin
nje mjeshter
perkthyes-krijues, letersia shqipe akoma nuk e ka gjetur nje
Fan Nol qe ta
shqiperoj ate ne menyre krijuese ne gjuhen angleze.
Me sa di une, akoma edhe sot nuk ka ndonje plan nga ministrite
e arsimit
ne Tirane apo Prishtine apo nga ndonje universitet shqiptar
qe tu akordoje
te drejta studimi studenteve te huaj per te studiuar me rrenje
gjuhen
letrare shqipe. Ne qofte se duam qe te na njohe bota ne aspektin
kulturor
dhe artistik duhet te investojme ne kete drejtim. Nuk them
qe shqiptaret
qe zoterojne gjuhet e huaja te mos marrin guximin per te shqiperuar
kryeveprat e letersise shqiptare ne gjuhet me te njohura te
botes, por nje
studiues i huaj ka mundesi me teper se nje shqiptar, te pakten
tani per
tani, per ta botuar dhe marketuar nje veper te perkthyer nga
shqipja ne
gjuhet e huaja.
Ne shiptaret kemi mendime te gabuara se sa na njeh bota ne
rrafshin
letrar. E verteta e hidhur eshte se bota nuk na njeh, ose
me sakte jo ne
ate nivel qe ne shpesh genjejme veten.
Zëri: Ju jeni i pranishem ne publicistiken shqiptare
qe prej afro 25
vjetesh dhe qe nga viti 1993 keni botuar publicistike ne gazeta
te
degjuara ne gjuhen angleze si “The Guardian”,
“The Middle East Times”,
“The Birmingham Post”, “The Daily Examiner”,
etj Kohet e fundit shkrimi
juaj per Nene Terezen qe u botua ne “The Guardian”
u botua edhe nga gazeta
iraniane “IRAN DAILY”. Ku ndryshon shkrimtari
nga publicisti persa i
perket tematikes ne rastin tuaj? Perse i kushtoni kaq shume
vemendje
publicistikes?
Dr. Gëzim Alpion: Publicistika eshte nje nga pasionet
e mija te hershme.
Cdo shkrimtar eshte ne thelb nje gazetar, jo thjesht ne kuptimin
e
raportimit te ngjarjeve, sesa ne njohjen jetes dhe njerzve
nepermjet
kontakteve te vazhdueshme. Ne shtypin shqiptar shkruaj kur
dua te ngre
zerin ne shenje proteste per demokracine rrumpalle qe shpesh
zbatohet ne
Shqiperi, Kosove apo Ballkan, ndersa ne shtypin Britanik trajtoj
injorimin
dhe ne disa raste poshterimin qe perendimi na ben ne shqiptareve,
ballkanasve dhe evropianolindoreve. Ne perendim, identiteti
im nuk eshte
thjesht ai i shqiptarit por edhe ai i ballkanasit dhe i Evropiano
lindorit. Akademiket nga Ballkani ne Perendim duhet te angazhohen
me shume
per te paraqitur rajonin me me dinjtet sepse ne fund te fundit
ne Ballkan
ne kemi shume gjera te perbashketa pozitive te cilat duhet
ti
propogandojme. Intelektualet e Ballkanit deri tani kane qene
te pafuqishem
te ngrihen mbi nivelin medioker te interesave te ngushta nacionaliste.
Ballkani nuk eshte vetem rajon i trazuar. Ne Ballkan ka nje
tradite te
pasur kulturore artistike e cila eshte nje pjese e rendesishme
e kultures
evropiane dhe boterore.
Zëri: Është një fakt i çuditshëm,
pothuajse i pa përfytyrueshëm nga
perspektiva ballkanike, fakti që tragjedinë tuaj
“Vouchers” e inskenoi një
regjisore serbe. Si ka mundur të ndodhë kjo “e
pamundshme”, kur dihet se
në këtë vepër Ju në qendër të
vëmendjes keni pikërisht tragjedinë
shqiptare?
Dr. Gëzim Alpion: Bashkepunimi im me regjisoren serbe
tregon se artistet
dhe akademiket e Ballkanit kane mundesi te ngrene ura bashkepunimi,
te
predikojne pajtim dhe falje edhe atehere kur paftesia dhe
mefshtesia e
politikaneve nga te dyja anet shpesh paraqesin nje perspektive
te zymte.
Arti i mirfillte nuk ka frike te thote te verteten edhe kur
kjo e vertete
eshte e hidhur. Letersia eshte nje terapi e veshtire por e
domosdoshme.
Nje letersi objektive ballkanike do te na bente ne ballkanasve
ta kuptonim
me mire njeri-tjetrin. Kjo nuk ndodh menjehere, por nuk do
te thote qe te
presim te ndodhe me magji. Asgje nuk ndodh me magji. Po nuk
u perpoqem te
gjejme rruge komunikimi, historia e hidhur do te perseritet
ne Ballkan.
Letersia dhe artet duhet te luajne nje rol te madh ne kete
drejtim. Te mos
presim te na zgjatin doren te tjeter ne fillim. Mos te hezitojme
ta
zgjasim doren te paret apo kur na zgjatet nje dore e sinqerte.
Ballkani
eshte i lodhur nga luftera mizore dhe plotesisht te evitueshme.
Zëri: Ç`shkruan Dr. Alpion për momentin?
Apo ndoshta keni ndonjë vepër që
është e gatshme të botohet?
Dr. Gëzim Alpion: Aktualisht po merrem me nje studim
modest per Nene
Terezen. Une mendoj se po humbasim kohe duke u marrur me studimin
e DNA-se
se Gonxhe Bojaxhiut. Kjo murgeshe e mahnitshme shqiptare duhet
studiuar jo
per te fituar pike mbi fqinjet por per te mesuar nga ajo se
te gjithe ne
Ballkan jemi sic thoshte Nene Tereza “femije te Zotit”.
Nene Tereza vertet
nuk e kaloi jeten e saj ne Shqiperi, por kontributi i saj
simbolik ka
vlere per Ballkanin po aq sa edhe per Kalkuten apo rajonet
e tjera ku ajo
ishte e pranishme.
Zëri: Në fund edhe një pyetje për politikën.
Kosova po kalon çaste të
rëndësishme, historike. Nën një administratë
ndërkombëtare, protektoratë
ndërkombëtar, ajo ende e vuan qenjen e dyzimit,
shtet dhe jo shtet në të
njejtën kohë. Atributet e shtetit nuk bën të
mos shihen në trajtën e tyre
pak a shumë embrionale, por, në anën tjetër,
edhe rreziqet reale për
rikthimin e Kosovës në një pjesë përbërse
të shtetit serbomalazez nuk
duhet nënçmuar. Një filozof dhe lingusit
i shquar si Noam Chomsky hapur
pledon për rikthimin e Kosovës nën ombrellën
shtetërore serbe. Cili është
opinioni i përgjithshëm anglez për të
ardhmen e Kosovës? Ç`tendenca mund
të konstatohen në këtë pikë në
politikën e jashtme të Mbretërisë së
Bashkaur?
Dr. Gëzim Alpion: Perndimi eshte nje “qenie”
qe shpesh kontradikton veten.
Ne Ballkan do te kete paqe dhe qetesi ne qofte se do te merren
vendime te
veshtira. E keqja e rajonit te Ballkanit, sheteve ballkanike
dhe
politikaneve te ballkanit eshte se kane mendesine e te kolonializuareve.
Ballkani do te perparoje dhe do te futet si i barabarte ne
Komunitetin
Evropian ku i takon te jete ne qofte ne i kerkojme dhe gjejme
aleatet
fillimisht ne fqinjet ballkanike. Perendimi dhe Rusia e mbrojne
dhe
sabotojne Ballkanin per qellimet e tyre politikie, ekonomike,
ushtarake
dhe hegjemoniste. E ardhmja e Kosoves dhe e qetesise ne Ballkan
nuk mund
te sigurohet gjithmone nepermjet armeve te Natos por nepermjet
proceseve
demokratike. Noam Comski nuk e shikon intervenimin e Natos
dhe te Amerikes
ne Kosove si nje akt humanitar apo me sakte thjesht humanitar.
Per Comskin
ajo qe njihet si “Humanizem i Ri” nuk eshte gje
tjeter vecse “Humanizem i
Ri Militarist”. Komuniteti Evropian, Kombet e Bashkuara,
Nato dhe
vecanerisht Shtetet e Bashkuare kane meritat e tyre per vendosjen
e paqes
ne Ballkan dhe Kosove por ata e kane ne dore qe kontibuti
i tyre te mos
shkoje kot ose te mos keq interpretohet. Fuqite perendimore
dhe Rusia
duhet te tregojne me prova se ata nderhyne ne Bosnje dhe ne
Kosove per te
miren e paqes ne Ballkan.
Zëri: Ju faleminderit për këtë bashkëbisedim
për gazetën tonë.
20.10.03, Gladbeck, Xhevat Ukshini
|
